Yonivyapat Chikitsa: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) No edit summary |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 3,442: | Line 3,442: | ||
अष्टावेते क्षीरदोषा हेतुलक्षणभेषजैः ||२८१|| | अष्टावेते क्षीरदोषा हेतुलक्षणभेषजैः ||२८१|| | ||
निर्दिष्टाः | निर्दिष्टाः क्षीरदोषोत्थास्तथोक्ताः केचिदामयाः |२८२| | ||
aṣṭāvētē kṣīradōṣā hētulakṣaṇabhēṣajaiḥ||281|| | |||
nirdiṣṭāḥ kṣīradōṣōtthāstathōktāḥ kēcidāmayāḥ|282| | |||
aShTAvete kShIradoShA hetulakShaNabheShajaiH ||281|| | |||
nirdiShTAH kShIradoShotthAstathoktAH kecidAmayAH |282| | |||
Thus these eight defects of breast milk have been described here with their causes, symptoms and treatment and some ailments caused by the defects of milk have also described here. [281-282] | |||
==== Principles of management in pediatrics ==== | |||
दोषदूष्यमलाश्चैव महतां व्याधयश्च ये ||२८२|| | |||
त एव सर्वे [१] बालानां मात्रा त्वल्पतरा मता | | |||
निवृत्तिर्वमनादीनां मृदुत्वं परतन्त्रताम् ||२८३|| | |||
वाक्चेष्टयोरसामर्थ्यं वीक्ष्य बालेषु शास्त्रवित् | | |||
भेषजं स्वल्पमात्रं तु यथाव्याधि प्रयोजयेत् ||२८४|| | |||
मधुराणि कषायाणि क्षीरवन्ति मृदूनि च | | |||
प्रयोजयेद्भिषग्बाले मतिमानप्रमादतः ||२८५|| | |||
अत्यर्थस्निग्धरूक्षोष्णमम्लं कटुविपाकि च | | |||
गुरु चौषधपानान्नमेतद्बालेषु गर्हितम् ||२८६|| | |||
समासात् सर्वरोगाणामेतद्बालेषु भेषजम् | | |||
निर्दिष्टं शास्त्रविद्वैद्यः प्रविविच्य [२] प्रयोजयेत् ||२८७|| | |||
dōṣadūṣyamalāścaiva mahatāṁ vyādhayaśca yē||282|| | |||
ta ēva sarvē [1] bālānāṁ mātrā tvalpatarā matā| | |||
nivr̥ttirvamanādīnāṁ mr̥dutvaṁ paratantratām||283|| | |||
vākcēṣṭayōrasāmarthyaṁ vīkṣya bālēṣu śāstravit| | |||
bhēṣajaṁ svalpamātraṁ tu yathāvyādhi prayōjayēt||284|| | |||
madhurāṇi kaṣāyāṇi kṣīravanti mr̥dūni ca| | |||
prayōjayēdbhiṣagbālē matimānapramādataḥ||285|| | |||
atyarthasnigdharūkṣōṣṇamamlaṁ kaṭuvipāki ca| | |||
guru cauṣadhapānānnamētadbālēṣu garhitam||286|| | |||
samāsāt sarvarōgāṇāmētadbālēṣu bhēṣajam| | |||
nirdiṣṭaṁ śāstravidvaidyaḥ pravivicya [2] prayōjayēt||287|| | |||
doShadUShyamalAshcaiva mahatAM vyAdhayashca ye ||282|| | |||
ta eva sarve [1] bAlAnAM mAtrA tvalpatarA matA | | |||
nivRuttirvamanAdInAM mRudutvaM paratantratAm ||283|| | |||
vAkceShTayorasAmarthyaM vIkShya bAleShu shAstravit | | |||
bheShajaM svalpamAtraM tu yathAvyAdhi prayojayet ||284|| | |||
madhurANi kaShAyANi kShIravanti mRudUni ca | | |||
prayojayedbhiShagbAle matimAnapramAdataH ||285|| | |||
atyarthasnigdharUkShoShNamamlaM kaTuvipAki ca | | |||
guru cauShadhapAnAnnametadbAleShu garhitam ||286|| | |||
samAsAt sarvarogANAmetadbAleShu bheShajam | | |||
nirdiShTaM shAstravidvaidyaH pravivicya [2] prayojayet ||287|| | |||
The vitiation of ''dosha'', body elements, ''mala'' and the diseases which affect adults also affect children similarly, but in lesser degree. | |||
The pediatrician should not administer emesis like purification procedures in children due to tender nature, dependency, inability to fully express themselves in speech and gestures. | |||
He should give only small doses of medicines as per the disease. Sweet decoction, medicated milk and medicines with mild potency shall be administered in children by wise pediatrician. | |||
The medicines, food and beverages with excess unctuousness, dryness, hot potency, sour, pungent in post digestive effect, and heavy to digest property are contraindicated in children. | |||
Thus, in brief, the directions regarding the treatment of all the diseases occurring in children, and the physician well versed in science should treat the diseases after meticulously differentiating these factors (mentioned above).[282-287] | |||
==== Importance of [[Chikitsa Sthana]] ==== | |||
भवन्ति चात्र- | |||
इति सर्वविकाराणामुक्तमेतच्चिकित्सितम् | | |||
स्थानमेतद्धि तन्त्रस्य रहस्यं परमुत्तमम् [१] ||२८८|| | |||
bhavanti cātra- | |||
iti sarvavikārāṇāmuktamētaccikitsitam| | |||
sthānamētaddhi tantrasya rahasyaṁ paramuttamam [1] ||288|| | |||
bhavanti cAtra- | |||
iti sarvavikArANAmuktametaccikitsitam | | |||
sthAnametaddhi tantrasya rahasyaM paramuttamam [1] ||288|| | |||
Thus has been expounded the therapeutics of all diseases; and this section of ''chikitsa'' (management) contains the most essential part of this treatise. [288] | |||
==== Contributors to the treatise ==== | |||
अस्मिन् सप्तदशाध्यायाः कल्पाः सिद्धय एव च | | |||
नासाद्यन्तेऽग्निवेशस्य तन्त्रे चरकसंस्कृते ||२८९|| | |||
तानेतान् कापिलबलिः शेषान् दृढबलोऽकरोत् | | |||
तन्त्रस्यास्य महार्थस्य पूरणार्थं यथातथम् ||२९०|| | |||
asmin saptadaśādhyāyāḥ kalpāḥ siddhaya ēva ca| | |||
nāsādyantē'gnivēśasya tantrē carakasaṁskr̥tē||289|| | |||
tānētān kāpilabaliḥ śēṣān dr̥ḍhabalō'karōt| | |||
tantrasyāsya mahārthasya pūraṇārthaṁ yathātatham||290|| | |||
asmin saptadashAdhyAyAH kalpAH siddhaya eva ca | | |||
nAsAdyante~agniveshasya tantre carakasaMskRute ||289|| | |||
tAnetAn kApilabaliH sheShAn dRuDhabalo~akarot | | |||
tantrasyAsya mahArthasya pUraNArthaM yathAtatham ||290|| | |||
Seventeen chapters of [[Chikitsa Sthana]], all chapters of [[Kalpa Sthana]] and [[Siddhi Sthana]] are not found in treatise composed by Agnivesha and revised by Charaka. | |||
These chapters have been added by Dridhabala, Son of Kapilabali to fulfil the aim of completion of this great treatise. [289-290] | |||
==== Guiding principles to understand ''anukta vyadhi'' (untold diseases that are not mentioned here)==== | |||