Yonivyapat Chikitsa: Difference between revisions

No edit summary
Line 3,442: Line 3,442:
अष्टावेते क्षीरदोषा हेतुलक्षणभेषजैः ||२८१||  
अष्टावेते क्षीरदोषा हेतुलक्षणभेषजैः ||२८१||  


निर्दिष्टाः क्षीरदोषोत्
निर्दिष्टाः क्षीरदोषोत्थास्तथोक्ताः केचिदामयाः |२८२|
 
aṣṭāvētē kṣīradōṣā hētulakṣaṇabhēṣajaiḥ||281||
 
nirdiṣṭāḥ kṣīradōṣōtthāstathōktāḥ kēcidāmayāḥ|282|
 
aShTAvete kShIradoShA hetulakShaNabheShajaiH ||281||
 
nirdiShTAH kShIradoShotthAstathoktAH kecidAmayAH |282|
 
Thus these eight defects of breast milk have been described here with their causes, symptoms and treatment and some ailments caused by the defects of milk have also described here. [281-282]
 
==== Principles of management in pediatrics ====
 
दोषदूष्यमलाश्चैव महतां व्याधयश्च ये ||२८२||
 
त एव सर्वे [१] बालानां मात्रा त्वल्पतरा मता |
निवृत्तिर्वमनादीनां मृदुत्वं परतन्त्रताम् ||२८३||
 
वाक्चेष्टयोरसामर्थ्यं वीक्ष्य बालेषु शास्त्रवित् |
भेषजं स्वल्पमात्रं तु यथाव्याधि प्रयोजयेत् ||२८४||
 
मधुराणि कषायाणि क्षीरवन्ति मृदूनि च |
प्रयोजयेद्भिषग्बाले मतिमानप्रमादतः ||२८५||
 
अत्यर्थस्निग्धरूक्षोष्णमम्लं कटुविपाकि च |
गुरु चौषधपानान्नमेतद्बालेषु गर्हितम् ||२८६||
 
समासात् सर्वरोगाणामेतद्बालेषु भेषजम् |
निर्दिष्टं शास्त्रविद्वैद्यः प्रविविच्य [२] प्रयोजयेत् ||२८७||
 
dōṣadūṣyamalāścaiva mahatāṁ vyādhayaśca yē||282||
 
ta ēva sarvē [1] bālānāṁ mātrā tvalpatarā matā|
nivr̥ttirvamanādīnāṁ mr̥dutvaṁ paratantratām||283||
 
vākcēṣṭayōrasāmarthyaṁ vīkṣya bālēṣu śāstravit|
bhēṣajaṁ svalpamātraṁ tu yathāvyādhi prayōjayēt||284||
 
madhurāṇi kaṣāyāṇi kṣīravanti mr̥dūni ca|
prayōjayēdbhiṣagbālē matimānapramādataḥ||285||
 
atyarthasnigdharūkṣōṣṇamamlaṁ kaṭuvipāki ca|
guru cauṣadhapānānnamētadbālēṣu garhitam||286||
 
samāsāt sarvarōgāṇāmētadbālēṣu bhēṣajam|
nirdiṣṭaṁ śāstravidvaidyaḥ pravivicya [2] prayōjayēt||287||
 
doShadUShyamalAshcaiva mahatAM vyAdhayashca ye ||282||
 
ta eva sarve [1] bAlAnAM mAtrA tvalpatarA matA |
nivRuttirvamanAdInAM mRudutvaM paratantratAm ||283||
 
vAkceShTayorasAmarthyaM vIkShya bAleShu shAstravit |
bheShajaM svalpamAtraM tu yathAvyAdhi prayojayet ||284||
 
madhurANi kaShAyANi kShIravanti mRudUni ca |
prayojayedbhiShagbAle matimAnapramAdataH ||285||
 
atyarthasnigdharUkShoShNamamlaM kaTuvipAki ca |
guru cauShadhapAnAnnametadbAleShu garhitam ||286||
 
samAsAt sarvarogANAmetadbAleShu bheShajam |
nirdiShTaM shAstravidvaidyaH pravivicya [2] prayojayet ||287||
 
The vitiation of ''dosha'', body elements, ''mala'' and the diseases which affect adults also affect children similarly, but in lesser degree.
 
The pediatrician should not administer emesis like purification procedures in children due to tender nature, dependency, inability to fully express themselves in speech and gestures. 
 
He should give only small doses of medicines as per the disease. Sweet decoction, medicated milk and medicines with mild potency shall be administered in children by wise pediatrician.
The medicines, food and beverages with excess unctuousness, dryness, hot potency, sour, pungent in post digestive effect, and heavy to digest property are contraindicated in children.
 
Thus, in brief, the directions regarding the treatment of all the diseases occurring in children, and the physician well versed in science should treat the diseases after meticulously differentiating these factors (mentioned above).[282-287]
 
==== Importance of [[Chikitsa Sthana]] ====
 
भवन्ति चात्र-
 
इति सर्वविकाराणामुक्तमेतच्चिकित्सितम् |
स्थानमेतद्धि तन्त्रस्य रहस्यं परमुत्तमम् [१] ||२८८||
 
bhavanti cātra-
 
iti sarvavikārāṇāmuktamētaccikitsitam|
sthānamētaddhi tantrasya rahasyaṁ paramuttamam [1] ||288||
 
bhavanti cAtra-
 
iti sarvavikArANAmuktametaccikitsitam |
sthAnametaddhi tantrasya rahasyaM paramuttamam [1] ||288||
 
Thus has been expounded the therapeutics of all diseases; and this section of ''chikitsa'' (management) contains the most essential part of this treatise. [288]
 
==== Contributors to the treatise ====
 
अस्मिन् सप्तदशाध्यायाः कल्पाः सिद्धय एव च |
नासाद्यन्तेऽग्निवेशस्य तन्त्रे चरकसंस्कृते ||२८९||
 
तानेतान् कापिलबलिः शेषान् दृढबलोऽकरोत् |
तन्त्रस्यास्य महार्थस्य पूरणार्थं यथातथम् ||२९०||
 
asmin saptadaśādhyāyāḥ kalpāḥ siddhaya ēva ca|
nāsādyantē'gnivēśasya tantrē carakasaṁskr̥tē||289||
 
tānētān kāpilabaliḥ śēṣān dr̥ḍhabalō'karōt|
tantrasyāsya mahārthasya pūraṇārthaṁ yathātatham||290||
 
asmin saptadashAdhyAyAH kalpAH siddhaya eva ca |
nAsAdyante~agniveshasya tantre carakasaMskRute ||289||
 
tAnetAn kApilabaliH sheShAn dRuDhabalo~akarot |
tantrasyAsya mahArthasya pUraNArthaM yathAtatham ||290||
 
Seventeen chapters of [[Chikitsa Sthana]], all chapters of [[Kalpa Sthana]] and [[Siddhi Sthana]] are not found in treatise composed by Agnivesha and revised by Charaka.
 
These chapters have been added by Dridhabala, Son of Kapilabali to fulfil the aim of completion of this great treatise. [289-290]
 
==== Guiding principles to understand ''anukta vyadhi'' (untold diseases that are not mentioned here)====