Trimarmiya Chikitsa: Difference between revisions

सन्धारणाजीर्णरजोतिभाष्यक्रोधर्तुवैषम्यशिरोभितापैः|  

प्रजागरातिस्वपनाम्बुशीतैरवश्ययामैथुनबाष्पधूमैः||१०४||  

संस्त्यानदोषेशिरसिप्रवृद्धोवायुःप्रतिश्यायमुदीरयेत्तु|  

घ्राणार्तितोदौक्षवथुर्जलाभःस्रावोऽनिलात्सस्वरमूर्धरोगः||१०५||  

नासाग्रपाकज्वरवक्त्रशोषतृष्णोष्णपीतस्रवणानिपित्तात्|  

कासारुचिस्रावघनप्रसेकाःकफाद्गुरुःस्रोतसिचापिकण्डूः||१०६||  

सर्वाणिरूपाणितुसन्निपातात्स्युःपीनसेतीव्ररुजेऽतिदुःखे|१०७|

सर्वोऽतिवृद्धोऽहितभोजनात्तुदुष्टप्रतिश्यायउपेक्षितःस्यात्||१०७||  

sandhāraṇājīrṇarajōtibhāṣyakrōdhartuvaiṣamyaśirōbhitāpaiḥ|  

prajāgarātisvapanāmbuśītairavaśyayā maithunabāṣpadhūmaiḥ||104||  

saṁstyānadōṣē śirasi pravr̥ddhō vāyuḥ pratiśyāyamudīrayēttu|  

ghrāṇārtitōdau kṣavathurjalābhaḥ srāvō'nilāt sasvaramūrdharōgaḥ||105||  

nāsāgrapākajwaravaktraśōṣatr̥ṣṇōṣṇapītasravaṇāni pittāt|  

kāsārucisrāvaghanaprasēkāḥ kaphādguruḥ srōtasi cāpi kaṇḍūḥ||106||  

sandhAraNAjIrNarajotibhAShyakrodhartuvaiShamyashirobhitApaiH |  

prajAgarAtisvapanAmbushItairavashyayA maithunabAShpadhUmaiH ||104||  

saMstyAnadoShe shirasi pravRuddho vAyuH pratishyAyamudIrayettu |  

ghrANArtitodau kShavathurjalAbhaH srAvo~anilAt sasvaramUrdharogaH ||105||  

nAsAgrapAkajwaravaktrashoShatRuShNoShNapItasravaNAni pittAt |  

kAsArucisrAvaghanaprasekAH kaphAdguruH srotasi cApi kaNDUH ||106||  

ततस्तुरोगाःक्षवथुश्चनासाशोषःप्रतीनाहपरिस्रवौच|  

घ्राणस्यपूतित्वमपीनसश्चसपाकशोथार्बुदपूयरक्ताः||१०८||  

अरूंषिशीर्षश्रवणाक्षिरोगखालित्यहर्यर्जुनलोमभावाः|  

तृट्श्वासकासज्वररक्तपित्तवैस्वर्यशोषाश्चततोभवन्ति||१०९||

tatastu rōgāḥ kṣavathuśca nāsāśōṣaḥ pratīnāhaparisravau ca|  

ghrāṇasya pūtitvamapīnasaśca sapākaśōthārbudapūyaraktāḥ||108||  

arūṁṣi śīrṣaśravaṇākṣirōgakhālityaharyarjunalōmabhāvāḥ|  

tr̥ṭśvāsakāsajwararaktapittavaisvaryaśōṣāśca tatō bhavanti||109||  

tatastu rogAH kShavathushca nAsAshoShaH pratInAhaparisravau ca |  

ghrANasya pUtitvamapInasashca sapAkashothArbudapUyaraktAH ||108||  

arUMShi shIrShashravaNAkShirogakhAlityaharyarjunalomabhAvAH |  

tRuTshvAsakAsajwararaktapittavaisvaryashoShAshca tato bhavanti ||109||

रोधाभिघातस्रवशोषपाकैर्घ्राणंयुतंयश्चनवेत्तिगन्धम्|  

दुर्गन्धिचास्यंबहुशःप्रकोपिदुष्टप्रतिश्यायमुदाहरेत्तम्||११०||  

संस्पृश्यमर्माण्यनिलस्तुमूर्ध्निविष्वक्पथस्थःक्षवथुंकरोति|  

क्रुद्धःससंशोष्यकफंतुनासाशृङ्गाटकघ्राणविशोषणंच||१११||  

उच्छ्वासमार्गंतुकफःसवातोरुन्ध्यात्प्रतीनाहमुदाहरेत्तम्|  

योमस्तुलुङ्गाद्घनपीतपक्वःकफःस्रवेदेषपरिस्रवस्तु||११२||  

वैवर्ण्यदौर्गन्ध्यमुपेक्षयातुस्यात्पूतिनस्यंश्वयथुर्भ्रमश्च|  

आनह्यतेयस्यविशुष्यतेचप्रक्लिद्यतेधूप्यतिचापिनासा||११३||  

नवेत्तियोगन्धरसांश्चजन्तुर्जुष्टंव्यवस्येत्तमपीनसेन|  

तंचानिलश्लेष्मभवंविकारंब्रूयात्प्रतिश्यायसमानलिङ्गम्||११४||  

सदाहरागःश्वयथुःसपाकःस्याद्घ्राणपाकोऽपिचरक्तपित्तात्|  

घ्राणाश्रितासृक्प्रभृतीन्प्रदूष्यकुर्वन्तिनासाश्वयथुंमलाश्च||११५||  

घ्राणेतथोच्छ्वासगतिंनिरुध्यमांसास्रदोषादपिचार्बुदानि|  

घ्राणात्स्रवेद्वाश्रवणान्मुखाद्वापित्ताक्तमस्रंत्वपिपूयरक्तम्||११६||  

कुर्यात्सपित्तःपवनस्त्वगादीन्सन्दूष्यचारूंषिसपाकवन्ति|  

नासाप्रदीप्तेवनरस्ययस्यदीप्तंतुतंरोगमुदाहरन्ति||११७||  

rōdhābhighātasravaśōṣapākairghrāṇaṁ yutaṁ yaśca na vētti gandham|  

durgandhi cāsyaṁ bahuśaḥprakōpi duṣṭapratiśyāyamudāharēttam||110||  

saṁspr̥śya marmāṇyanilastu mūrdhni viṣvakpathasthaḥ kṣavathuṁ karōti|  

kruddhaḥ sa saṁśōṣya kaphaṁ tu nāsāśr̥ṅgāṭakaghrāṇaviśōṣaṇaṁ ca||111||  

ucchvāsamārgaṁ tu kaphaḥ savātō rundhyāt pratīnāhamudāharēttam|  

yō mastuluṅgādghanapītapakvaḥ kaphaḥ sravēdēṣa  parisravastu||112||  

vaivarṇyadaurgandhyamupēkṣayā tu syāt pūtinasyaṁ śvayathurbhramaśca|  

ānahyatē yasya viśuṣyatē ca praklidyatē dhūpyati cāpi nāsā||113||  

na vētti yō gandharasāṁśca janturjuṣṭaṁ vyavasyēttamapīnasēna|  

taṁ cānilaślēṣmabhavaṁ vikāraṁ brūyāt pratiśyāyasamānaliṅgam||114||  

sadāharāgaḥ śvayathuḥ sapākaḥ syād ghrāṇapākō'pi ca raktapittāt|  

ghrāṇāśritāsr̥kprabhr̥tīn pradūṣya kurvanti nāsāśvayathuṁ malāśca||115||  

ghrāṇē tathōcchvāsagatiṁ nirudhya māṁsāsradōṣādapi cārbudāni|  

ghrāṇāt sravēdvā śravaṇānmukhādvā pittāktamasraṁ tvapi pūyaraktam||116||  

kuryāt sapittaḥ pavanastvagādīn sandūṣya cārūṁṣi sapākavanti|  

nāsā pradīptēva narasya yasya dīptaṁ tu taṁ rōgamudāharanti||117||  

rodhAbhighAtasravashoShapAkairghrANaM yutaM yashca na vetti gandham |  

durgandhi cAsyaM bahushaHprakopi duShTapratishyAyamudAharettam ||110||  

saMspRushya marmANyanilastu mUrdhni viShvakpathasthaH kShavathuM karoti |  

kruddhaH sa saMshoShya kaphaM tu nAsAshRu~ggATakaghrANavishoShaNaM ca ||111||  

ucchvAsamArgaM tu kaphaH savAto rundhyAt pratInAhamudAharettam |  

yo mastulu~ggAdghanapItapakvaH kaphaH sravedeSha parisravastu ||112||  

vaivarNyadaurgandhyamupekShayA tu syAt pUtinasyaM shvayathurbhramashca |  

Anahyate yasya vishuShyate ca praklidyate dhUpyati cApi nAsA ||113||  

na vetti yo gandharasAMshca janturjuShTaM vyavasyettamapInasena |  

taM cAnilashleShmabhavaM vikAraM brUyAt pratishyAyasamAnali~ggam ||114||  

sadAharAgaH shvayathuH sapAkaH syAd ghrANapAko~api ca raktapittAt |  

ghrANAshritAsRukprabhRutIn pradUShya kurvanti nAsAshvayathuM malAshca ||115||

   

ghrANe tathocchvAsagatiM nirudhya mAMsAsradoShAdapi cArbudAni |  

ghrANAt sravedvA shravaNAnmukhAdvA pittAktamasraM tvapi pUyaraktam ||116||  

kuryAt sapittaH pavanastvagAdIn sandUShya cArUMShi sapAkavanti |  

nAsA pradIpteva narasya yasya dIptaM tu taM rogamudAharanti ||117||  

The condition where the person feels as if his nose is burnt.

Thus ends the description of diagnosis of nasal ailments.[117]