Visha Chikitsa: Difference between revisions

पत्रागुरुमुस्तैला निर्यासाः पञ्च चन्दनं स्पृक्का |

त्वङ्नलदोत्पलबालकहरेणुकोशीरवन्यनखाः ||७७||  

सुरदारुकनककुङ्कुमध्यामककुष्ठप्रियङ्गवस्तगरम् |  

पञ्चाङ्गानि शिरीषाद्व्योषालमनःशिलाजाज्यः ||७८||  

श्वेतकटभीकरञ्जौ रक्षोघ्नी सिन्धुवारिका रजनी |  

सुरसाञ्जनगैरिकमञ्जिष्ठानिम्बनिर्यासाः ||७९||  

वंशत्वगश्वगन्धाहिङ्गुदधित्थाम्लवेतसं लाक्षा |  

मधुमधुकसोमराजीवचारुहारोचनातगरम् ||८०||  

अगदोऽयं वैश्रवणायाख्यातस्त्र्यम्बकेण षष्ट्यङ्गः |  

अप्रतिहतप्रभावः ख्यातो महागन्धहस्तीति ||८१||  

पित्तेन गवां पेष्यो गुटिकाः कार्यास्तु पुष्ययोगेन |  

पानाञ्जनप्रलेपैः प्रसाधयेत् सर्वकर्माणि ||८२||  

पिल्लं कण्डूं तिमिरं रात्र्यान्ध्यं काचमर्बुदं पटलम् |  

हन्ति सततप्रयोगाद्धितमितपथ्याशिनां पुंसाम् ||८३||  

विषमूषिकलूतानां सर्वेषां पन्नगानां च |  

आशु विषं नाशयति समूलजमथ कन्दजं सर्वम् ||८४||

   

एतेन लिप्तगात्रः सर्पान् गृह्णाति भक्षयेच्च विषम् |  

कालपरीतोऽपि नरो जीवति नित्यं निरातङ्कः ||८५||  

आनद्धे गुदलेपो योनौ लेपश्च मूढगर्भाणाम् |  

मूर्च्छार्तिषु च ललाटे प्रलेपनमाहुः प्रधानतमम् ||८६||  

भेरीमृदङ्गपटहाञ्छत्राण्यमुना तथा ध्वजपताकाः |  

लिप्त्वाऽहिविषनिरस्त्यै प्रध्वनयेद्दर्शयेन्मतिमान् ||८७||  

यत्र च सन्निहितोऽयं न तत्र बालग्रहा न रक्षांसि |  

न च कार्मणवेताला वहन्ति नाथर्वणा मन्त्राः ||८८||  

सर्वग्रहा न तत्र प्रभवन्ति न चाग्निशस्त्रनृपचौराः |  

लक्ष्मीश्च तत्र भजते यत्र महागन्धहस्त्यस्ति ||८९||  

पिष्यमाण इमं चात्र सिद्धं मन्त्रमुदीरयेत् |  

‘मम माता जया नाम जयो नामेति मे पिता ||९०||  

सोऽहं जयजयापुत्रो विजयोऽथ जयामि च |  

नमः पुरुषसिंहाय विष्णवे विश्वकर्मणे ||९१||  

सनातनाय कृष्णाय भवाय विभवाय च |  

तेजो वृषाकपेः साक्षात्तेजो ब्रह्मेन्द्रयोर्यमे ||९२||  

यथाऽहं नाभिजानामि वासुदेवपराजयम् |  

मातुश्च पाणिग्रहणं समुद्रस्य च शोषणम् ||९३||  

अनेन सत्यवाक्येन सिध्यतामगदो ह्ययम् |  

हिलिमिलिसंस्पृष्टे रक्ष सर्वभेषजोत्तमे स्वाहा ||९४||  

patrāgurumustailā niryāsāḥ pañca candanaṁ spr̥kkā|  

tvaṅnaladōtpalabālakaharēṇukōśīravanyanakhāḥ||77||  

suradārukanakakuṅkumadhyāmakakuṣṭhapriyaṅgavastagaram|  

pañcāṅgāni śirīṣādvyōṣālamanaḥśilājājyaḥ||78||  

śvētakaṭabhīkarañjau [1] rakṣōghnī sindhuvārikā rajanī|  

surasāñjanagairikamañjiṣṭhānimbaniryāsāḥ||79||  

vaṁśatvagaśvagandhāhiṅgudadhitthāmlavētasaṁ lākṣā|  

madhumadhukasōmarājīvacāruhārōcanātagaram||80||  

agadō'yaṁ vaiśravaṇāyākhyātastryambakēṇa ṣaṣṭyaṅgaḥ|  

apratihataprabhāvaḥ khyātō mahāgandhahastīti||81||  

pittēna gavāṁ pēṣyō guṭikāḥ kāryāstu puṣyayōgēna|  

pānāñjanapralēpaiḥ prasādhayēt sarvakarmāṇi||82||  

pillaṁ kaṇḍūṁ timiraṁ rātryāndhyaṁ kācamarbudaṁ paṭalam|  

hanti satataprayōgāddhitamitapathyāśināṁ puṁsām||83||  

viṣamajvarānajīrṇāndadruṁ kaṇḍūṁ visūcikāṁ pāmām|  

viṣamūṣikalūtānāṁ sarvēṣāṁ pannagānāṁ ca|  

āśu viṣaṁ nāśayati samūlajamatha kandajaṁ sarvam||84||  

ētēna liptagātraḥ sarpān gr̥hṇāti bhakṣayēcca viṣam|  

kālaparītō'pi [2] narō jīvati nityaṁ nirātaṅkaḥ||85||  

ānaddhē gudalēpō yōnau lēpaśca mūḍhagarbhāṇām|  

mūrcchārtiṣu ca lalāṭē pralēpanamāhuḥ pradhānatamam||86||

   

bhērīmr̥daṅgapaṭahāñchatrāṇyamunā tathā dhvajapatākāḥ|  

liptvā'hiviṣanirastyai pradhvanayēddarśayēnmatimān||87||  

yatra ca sannihitō'yaṁ na tatra bālagrahā na rakṣāṁsi|  

na ca kārmaṇavētālā vahanti [3] nātharvaṇā mantrāḥ||88||  

sarvagrahā na tatra prabhavanti na cāgniśastranr̥pacaurāḥ|  

lakṣmīśca tatra bhajatē yatra mahāgandhahastyasti||89||  

piṣyamāṇa imaṁ cātra siddhaṁ mantramudīrayēt|  

‘mama mātā jayā nāma jayō [4] nāmēti mē pitā||90||  

sō'haṁ jayajayāputrō vijayō'tha jayāmi ca|  

namaḥ puruṣasiṁhāya viṣṇavē viśvakarmaṇē||91||  

sanātanāya kr̥ṣṇāya bhavāya vibhavāya ca|  

tējō vr̥ṣākapēḥ sākṣāttējō brahmēndrayōryamē||92||  

yathā'haṁ nābhijānāmi vāsudēvaparājayam|  

mātuśca pāṇigrahaṇaṁ samudrasya ca śōṣaṇam||93||  

anēna satyavākyēna sidhyatāmagadō hyayam|  

hilimilisaṁspr̥ṣṭē rakṣa sarvabhēṣajōttamē svāhā [5] ||94||  

patrAgurumustailA niryAsAH pa~jca candanaM spRukkA |  

tva~gnaladotpalabAlakahareNukoshIravanyanakhAH ||77||  

suradArukanakaku~gkumadhyAmakakuShThapriya~ggavastagaram |  

pa~jcA~ggAni shirIShAdvyoShAlamanaHshilAjAjyaH ||78||  

shvetakaTabhIkara~jjau rakShoghnI sindhuvArikA rajanI |  

surasA~jjanagairikama~jjiShThAnimbaniryAsAH ||79||  

vaMshatvagashvagandhAhi~ggudadhitthAmlavetasaM lAkShA |  

madhumadhukasomarAjIvacAruhArocanAtagaram ||80||  

agado~ayaM vaishravaNAyAkhyAtastryambakeNa ShaShTya~ggaH |  

apratihataprabhAvaH khyAto mahAgandhahastIti ||81||  

pittena gavAM peShyo guTikAH kAryAstu puShyayogena |  

pAnA~jjanapralepaiH prasAdhayet sarvakarmANi ||82||  

pillaM kaNDUM timiraM rAtryAndhyaM kAcamarbudaM paTalam |  

hanti satataprayogAddhitamitapathyAshinAM puMsAm ||83||  

viShamajvarAnajIrNAndadruM kaNDUM visUcikAM pAmAm |  

viShamUShikalUtAnAM sarveShAM pannagAnAM ca |  

Ashu viShaM nAshayati samUlajamatha kandajaM sarvam ||84||  

etena liptagAtraH sarpAn gRuhNAti bhakShayecca viSham |  

kAlaparIto~api naro jIvati nityaM nirAta~gkaH ||85||  

Anaddhe gudalepo yonau lepashca mUDhagarbhANAm |  

mUrcchArtiShu ca lalATe pralepanamAhuH pradhAnatamam ||86||  

bherImRuda~ggapaTahA~jchatrANyamunA tathA dhvajapatAkAH |  

liptvA~ahiviShanirastyai pradhvanayeddarshayenmatimAn ||87||  

yatra ca sannihito~ayaM na tatra bAlagrahA na rakShAMsi |  

na ca kArmaNavetAlA vahanti nAtharvaNA mantrAH ||88||  

sarvagrahA na tatra prabhavanti na cAgnishastranRupacaurAH |  

lakShmIshca tatra bhajate yatra mahAgandhahastyasti ||89||  

piShyamANa imaM cAtra siddhaM mantramudIrayet |  

‘mama mAtA jayA nAma jayo nAmeti me pitA ||90||  

so~ahaM jayajayAputro vijayo~atha jayAmi ca |  

namaH puruShasiMhAya viShNave vishvakarmaNe ||91||  

sanAtanAya kRuShNAya bhavAya vibhavAya ca |  

tejo vRuShAkapeH sAkShAttejo brahmendrayoryame ||92||  

yathA~ahaM nAbhijAnAmi vAsudevaparAjayam |  

mAtushca pANigrahaNaM samudrasya ca shoShaNam ||93||  

anena satyavAkyena sidhyatAmagado hyayam |  

hilimilisaMspRuShTe rakSha sarvabheShajottame svAhA ||94||  

The recipe called ''mahagandhahasti'' comprises sixty ingredients, viz.,  

#Five types of exudates  

#kushtha (Saussurea lappa)  

#priyangu (Setaria italic)