Gulma Chikitsa: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 2,612: | Line 2,612: | ||
रौधिरस्य तु गुल्मस्य गर्भकालव्यतिक्रमे| | रौधिरस्य तु गुल्मस्य गर्भकालव्यतिक्रमे| | ||
स्निग्धस्विन्नशरीरायै दद्यात् स्नेहविरेचनम्||१७२|| | स्निग्धस्विन्नशरीरायै दद्यात् स्नेहविरेचनम्||१७२|| | ||
raudhirasya tu gulmasya garbhakālavyatikramē| | raudhirasya tu gulmasya garbhakālavyatikramē| | ||
snigdhasvinnaśarīrāyai dadyāt snēhavirēcanam||172|| | snigdhasvinnaśarīrāyai dadyāt snēhavirēcanam||172|| | ||
| Line 2,623: | Line 2,625: | ||
पलाशक्षारपात्रे द्वे द्वे पात्रे तैलसर्पिषोः| | पलाशक्षारपात्रे द्वे द्वे पात्रे तैलसर्पिषोः| | ||
गुल्मशैथिल्यजननीं पक्त्वा मात्रां प्रयोजयेत्||१७३|| | गुल्मशैथिल्यजननीं पक्त्वा मात्रां प्रयोजयेत्||१७३|| | ||
palāśakṣārapātrē dvē dvē pātrē tailasarpiṣōḥ| | palāśakṣārapātrē dvē dvē pātrē tailasarpiṣōḥ| | ||
gulmaśaithilyajananīṁ paktvā mātrāṁ prayōjayēt||173|| | gulmaśaithilyajananīṁ paktvā mātrāṁ prayōjayēt||173|| | ||
palAshakShArapAtre dve dve pAtre tailasarpiShoH| | palAshakShArapAtre dve dve pAtre tailasarpiShoH| | ||
gulmashaithilyajananIM paktvA mAtrAM prayojayet||173|| | gulmashaithilyajananIM paktvA mAtrAM prayojayet||173|| | ||
Make a semisolid preparation by heating 5 Kg of ''palasha-kshara'' with 5 kg each of ghee and oil. Administer it in sufficient dose to make the ''gulma'' soft/loose. [173] | Make a semisolid preparation by heating 5 Kg of ''palasha-kshara'' with 5 kg each of ghee and oil. Administer it in sufficient dose to make the ''gulma'' soft/loose. [173] | ||
प्रभिद्येत न यद्येवं दद्याद्योनिविशोधनम् | | प्रभिद्येत न यद्येवं दद्याद्योनिविशोधनम् | | ||
क्षारेण युक्तं पललं सुधाक्षीरेण वा पुनः||१७४|| | क्षारेण युक्तं पललं सुधाक्षीरेण वा पुनः||१७४|| | ||
आभ्यां वा भावितान् दद्याद्योनौ कटुकमत्स्यकान्| | आभ्यां वा भावितान् दद्याद्योनौ कटुकमत्स्यकान्| | ||
वराहमत्स्यपित्ताभ्यां लक्तकान् वा सुभावितान्||१७५|| | वराहमत्स्यपित्ताभ्यां लक्तकान् वा सुभावितान्||१७५|| | ||
अधोहरैश्चोर्ध्वहरैर्भावितान् वा समाक्षिकैः| | अधोहरैश्चोर्ध्वहरैर्भावितान् वा समाक्षिकैः| | ||
किण्वं वा सगुडक्षारं दद्याद्योनिविशोधनम्||१७६|| | किण्वं वा सगुडक्षारं दद्याद्योनिविशोधनम्||१७६|| | ||
prabhidyēta na yadyēvaṁ dadyādyōniviśōdhanam | | prabhidyēta na yadyēvaṁ dadyādyōniviśōdhanam | | ||
kṣārēṇa yuktaṁ palalaṁ sudhākṣīrēṇa vā punaḥ||174|| | kṣārēṇa yuktaṁ palalaṁ sudhākṣīrēṇa vā punaḥ||174|| | ||
ābhyāṁ vā bhāvitān dadyādyōnau kaṭukamatsyakān| | ābhyāṁ vā bhāvitān dadyādyōnau kaṭukamatsyakān| | ||
varāhamatsyapittābhyāṁ laktakān vā subhāvitān||175|| | varāhamatsyapittābhyāṁ laktakān vā subhāvitān||175|| | ||
adhōharaiścōrdhvaharairbhāvitān vā samākṣikaiḥ| | adhōharaiścōrdhvaharairbhāvitān vā samākṣikaiḥ| | ||
kiṇvaṁ vā saguḍakṣāraṁ dadyādyōniviśōdhanam||176|| | kiṇvaṁ vā saguḍakṣāraṁ dadyādyōniviśōdhanam||176|| | ||
prabhidyeta na yadyevaM dadyAdyonivishodhanam [25] | | prabhidyeta na yadyevaM dadyAdyonivishodhanam [25] | | ||
kShAreNa yuktaM palalaM sudhAkShIreNa vA punaH||174|| | kShAreNa yuktaM palalaM sudhAkShIreNa vA punaH||174|| | ||
AbhyAM vA bhAvitAn dadyAdyonau kaTukamatsyakAn| | AbhyAM vA bhAvitAn dadyAdyonau kaTukamatsyakAn| | ||
varAhamatsyapittAbhyAM laktakAn vA subhAvitAn||175|| | varAhamatsyapittAbhyAM laktakAn vA subhAvitAn||175|| | ||
adhoharaishcordhvaharairbhAvitAn vA samAkShikaiH| | adhoharaishcordhvaharairbhAvitAn vA samAkShikaiH| | ||
kiNvaM vA saguDakShAraM dadyAdyonivishodhanam||176|| | kiNvaM vA saguDakShAraM dadyAdyonivishodhanam||176|| | ||
| Line 2,669: | Line 2,683: | ||
रक्तपित्तहरं क्षारं लेहयेन्मधुसर्पिषा| | रक्तपित्तहरं क्षारं लेहयेन्मधुसर्पिषा| | ||
लशुनं मदिरां तीक्ष्णां मत्स्यांश्चास्यै प्रदापयेत्||१७७|| | लशुनं मदिरां तीक्ष्णां मत्स्यांश्चास्यै प्रदापयेत्||१७७|| | ||
raktapittaharaṁ kṣāraṁ lēhayēnmadhusarpiṣā| | raktapittaharaṁ kṣāraṁ lēhayēnmadhusarpiṣā| | ||
laśunaṁ madirāṁ tīkṣṇāṁ matsyāṁścāsyai pradāpayēt||177|| | laśunaṁ madirāṁ tīkṣṇāṁ matsyāṁścāsyai pradāpayēt||177|| | ||
raktapittaharaM kShAraM lehayenmadhusarpiShA| | raktapittaharaM kShAraM lehayenmadhusarpiShA| | ||
lashunaM madirAM tIkShNAM matsyAMshcAsyai pradApayet||177|| | lashunaM madirAM tIkShNAM matsyAMshcAsyai pradApayet||177|| | ||
Kshara which cures raktapitta | ''Kshara'' which cures ''raktapitta'' may be licked with honey and ghee. Or garlic mixed with strong wine and fish may be given in diet [177] | ||
बस्तिं सक्षीरगोमूत्रं सक्षारं दाशमूलिकम्| | बस्तिं सक्षीरगोमूत्रं सक्षारं दाशमूलिकम्| | ||
अदृश्यमाने रुधिरे दद्याद्गुल्मप्रभेदनम्||१७८|| | अदृश्यमाने रुधिरे दद्याद्गुल्मप्रभेदनम्||१७८|| | ||
bastiṁ sakṣīragōmūtraṁ sakṣāraṁ dāśamūlikam| | bastiṁ sakṣīragōmūtraṁ sakṣāraṁ dāśamūlikam| | ||
adr̥śyamānē rudhirē dadyādgulmaprabhēdanam||178|| | adr̥śyamānē rudhirē dadyādgulmaprabhēdanam||178|| | ||
bastiM sakShIragomUtraM sakShAraM dAshamUlikam| | bastiM sakShIragomUtraM sakShAraM dAshamUlikam| | ||
adRushyamAne rudhire dadyAdgulmaprabhedanam||178|| | adRushyamAne rudhire dadyAdgulmaprabhedanam||178|| | ||
| Line 2,691: | Line 2,711: | ||
प्रवर्तमाने रुधिरे दद्यान्मांसरसौदनम्| | प्रवर्तमाने रुधिरे दद्यान्मांसरसौदनम्| | ||
घृततैलेन चाभ्यङ्गं पानार्थं तरुणीं सुराम्||१७९|| | घृततैलेन चाभ्यङ्गं पानार्थं तरुणीं सुराम्||१७९|| | ||
pravartamānē rudhirē dadyānmāṁsarasaudanam| | pravartamānē rudhirē dadyānmāṁsarasaudanam| | ||
ghr̥tatailēna cābhyaṅgaṁ pānārthaṁ taruṇīṁ surām||179|| | ghr̥tatailēna cābhyaṅgaṁ pānārthaṁ taruṇīṁ surām||179|| | ||
pravartamAne rudhire dadyAnmAMsarasaudanam| | pravartamAne rudhire dadyAnmAMsarasaudanam| | ||
ghRutatailena cAbhya~ggaM pAnArthaM taruNIM surAm||179|| | ghRutatailena cAbhya~ggaM pAnArthaM taruNIM surAm||179|| | ||
| Line 2,702: | Line 2,725: | ||
रुधिरेऽतिप्रवृत्ते तु रक्तपित्तहरीः क्रियाः| | रुधिरेऽतिप्रवृत्ते तु रक्तपित्तहरीः क्रियाः| | ||
कार्या वातरुगार्तायाः सर्वा वातहरीः पुनः||१८०|| | कार्या वातरुगार्तायाः सर्वा वातहरीः पुनः||१८०|| | ||
rudhirē'tipravr̥ttē tu raktapittaharīḥ kriyāḥ| | rudhirē'tipravr̥ttē tu raktapittaharīḥ kriyāḥ| | ||
kāryā vātarugārtāyāḥ sarvā vātaharīḥ punaḥ||180|| | kāryā vātarugārtāyāḥ sarvā vātaharīḥ punaḥ||180|| | ||
rudhire~atipravRutte tu raktapittaharIH kriyAH| | rudhire~atipravRutte tu raktapittaharIH kriyAH| | ||
kAryA vAtarugArtAyAH sarvA vAtaharIH punaH||180|| | kAryA vAtarugArtAyAH sarvA vAtaharIH punaH||180|| | ||
| Line 2,713: | Line 2,739: | ||
घृततैलावसेकांश्च तित्तिरींश्चरणायुधान्| | घृततैलावसेकांश्च तित्तिरींश्चरणायुधान्| | ||
सुरां समण्डां पूर्वं च पानमम्लस्य सर्पिषः||१८१|| | सुरां समण्डां पूर्वं च पानमम्लस्य सर्पिषः||१८१|| | ||
प्रयोजयेदुत्तरं वा जीवनीयेन सर्पिषा| | प्रयोजयेदुत्तरं वा जीवनीयेन सर्पिषा| | ||
अतिप्रवृत्ते रुधिरे सतिक्तेनानुवासनम्||१८२|| | अतिप्रवृत्ते रुधिरे सतिक्तेनानुवासनम्||१८२|| | ||
ghr̥tatailāvasēkāṁśca tittirīṁścaraṇāyudhān| | ghr̥tatailāvasēkāṁśca tittirīṁścaraṇāyudhān| | ||
surāṁ samaṇḍāṁ pūrvaṁ ca pānamamlasya sarpiṣaḥ||181|| | surāṁ samaṇḍāṁ pūrvaṁ ca pānamamlasya sarpiṣaḥ||181|| | ||
prayōjayēduttaraṁ vā jīvanīyēna sarpiṣā| | prayōjayēduttaraṁ vā jīvanīyēna sarpiṣā| | ||
atipravr̥ttē rudhirē satiktēnānuvāsanam||182|| | atipravr̥ttē rudhirē satiktēnānuvāsanam||182|| | ||
ghRutatailAvasekAMshca tittirIMshcaraNAyudhAn| | ghRutatailAvasekAMshca tittirIMshcaraNAyudhAn| | ||
surAM samaNDAM pUrvaM ca pAnamamlasya sarpiShaH||181|| | surAM samaNDAM pUrvaM ca pAnamamlasya sarpiShaH||181|| | ||
prayojayeduttaraM vA jIvanIyena sarpiShA| | prayojayeduttaraM vA jIvanIyena sarpiShA| | ||
atipravRutte rudhire satiktenAnuvAsanam||182|| | atipravRutte rudhire satiktenAnuvAsanam||182|| | ||