Rajayakshma Chikitsa: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 1,420: | Line 1,420: | ||
परं मुखस्य वैरस्यनाशनं रोचनं शृणु [३] ||१३४|| | परं मुखस्य वैरस्यनाशनं रोचनं शृणु [३] ||१३४|| | ||
द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुखधावनम्| | द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुखधावनम्| | ||
तद्वत् प्रक्षालयेदास्यं धारयेत् कवलग्रहान्||१३५|| | तद्वत् प्रक्षालयेदास्यं धारयेत् कवलग्रहान्||१३५|| | ||
पिबेद्धूमं ततो मृष्टमद्याद्दीपनपाचनम्| | पिबेद्धूमं ततो मृष्टमद्याद्दीपनपाचनम्| | ||
भेषजं पानमन्नं च हितमिष्टोपकल्पितम्||१३६|| | भेषजं पानमन्नं च हितमिष्टोपकल्पितम्||१३६|| | ||
त्वङ्मुस्तमेला धान्यानि मुस्तमामलकं त्वचम्| | त्वङ्मुस्तमेला धान्यानि मुस्तमामलकं त्वचम्| | ||
दार्वीत्वचो यवानी च तेजोह्वा पिप्पली तथा||१३७|| | दार्वीत्वचो यवानी च तेजोह्वा पिप्पली तथा||१३७|| | ||
यवानी तिन्तिडीकं च पञ्चैते मुखधावनाः| | यवानी तिन्तिडीकं च पञ्चैते मुखधावनाः| | ||
श्लोकपादेष्वभिहिता रोचना मुखशोधनाः||१३८|| | श्लोकपादेष्वभिहिता रोचना मुखशोधनाः||१३८|| | ||
गुटिकां धारयेदास्ये चूर्णैर्वा शोधयेन्मुखम्| | गुटिकां धारयेदास्ये चूर्णैर्वा शोधयेन्मुखम्| | ||
एषामालोडितानां वा धारयेत् कवलग्रहान्||१३९|| | एषामालोडितानां वा धारयेत् कवलग्रहान्||१३९|| | ||
सुरामाध्वीकसीधूनां तैलस्य मधुसर्पिषोः| | सुरामाध्वीकसीधूनां तैलस्य मधुसर्पिषोः| | ||
कवलान् धारयेदिष्टान् क्षीरस्येक्षुरसस्य च||१४०|| | कवलान् धारयेदिष्टान् क्षीरस्येक्षुरसस्य च||१४०|| | ||
paraṁ mukhasya vairasyanāśanaṁ rōcanaṁ śr̥ṇu [3] ||134|| | paraṁ mukhasya vairasyanāśanaṁ rōcanaṁ śr̥ṇu [3] ||134|| | ||
dvau kālau dantapavanaṁ bhakṣayēnmukhadhāvanam| | dvau kālau dantapavanaṁ bhakṣayēnmukhadhāvanam| | ||
tadvat prakṣālayēdāsyaṁ dhārayēt kavalagrahān||135|| | tadvat prakṣālayēdāsyaṁ dhārayēt kavalagrahān||135|| | ||
pibēddhūmaṁ tatō mr̥ṣṭamadyāddīpanapācanam| | pibēddhūmaṁ tatō mr̥ṣṭamadyāddīpanapācanam| | ||
bhēṣajaṁ pānamannaṁ ca hitamiṣṭōpakalpitam||136|| | bhēṣajaṁ pānamannaṁ ca hitamiṣṭōpakalpitam||136|| | ||
tvaṅmustamēlā dhānyāni mustamāmalakaṁ tvacam| | tvaṅmustamēlā dhānyāni mustamāmalakaṁ tvacam| | ||
dārvītvacō yavānī ca tējōhvā pippalī tathā||137|| | dārvītvacō yavānī ca tējōhvā pippalī tathā||137|| | ||
yavānī tintiḍīkaṁ ca pañcaitē mukhadhāvanāḥ| | yavānī tintiḍīkaṁ ca pañcaitē mukhadhāvanāḥ| | ||
ślōkapādēṣvabhihitā rōcanā mukhaśōdhanāḥ||138|| | ślōkapādēṣvabhihitā rōcanā mukhaśōdhanāḥ||138|| | ||
guṭikāṁ dhārayēdāsyē cūrṇairvā śōdhayēnmukham| | guṭikāṁ dhārayēdāsyē cūrṇairvā śōdhayēnmukham| | ||
ēṣāmālōḍitānāṁ vā dhārayēt kavalagrahān||139|| | ēṣāmālōḍitānāṁ vā dhārayēt kavalagrahān||139|| | ||
surāmādhvīkasīdhūnāṁ tailasya madhusarpiṣōḥ| | surāmādhvīkasīdhūnāṁ tailasya madhusarpiṣōḥ| | ||
kavalān dhārayēdiṣṭān kṣīrasyēkṣurasasya ca||140|| | kavalān dhārayēdiṣṭān kṣīrasyēkṣurasasya ca||140|| | ||
paraM mukhasya vairasyanAshanaM rocanaM shRuNu [3] ||134|| | paraM mukhasya vairasyanAshanaM rocanaM shRuNu [3] ||134|| | ||
dvau kAlau dantapavanaM bhakShayenmukhadhAvanam| | dvau kAlau dantapavanaM bhakShayenmukhadhAvanam| | ||
tadvat prakShAlayedAsyaM dhArayet kavalagrahAn||135|| | tadvat prakShAlayedAsyaM dhArayet kavalagrahAn||135|| | ||
pibeddhUmaM tato mRuShTamadyAddIpanapAcanam| | pibeddhUmaM tato mRuShTamadyAddIpanapAcanam| | ||
bheShajaM pAnamannaM ca hitamiShTopakalpitam||136|| | bheShajaM pAnamannaM ca hitamiShTopakalpitam||136|| | ||
tva~gmustamelA dhAnyAni mustamAmalakaM tvacam| | tva~gmustamelA dhAnyAni mustamAmalakaM tvacam| | ||
dArvItvaco yavAnI ca tejohvA pippalI tathA||137|| | dArvItvaco yavAnI ca tejohvA pippalI tathA||137|| | ||
yavAnI tintiDIkaM ca pa~jcaite mukhadhAvanAH| | yavAnI tintiDIkaM ca pa~jcaite mukhadhAvanAH| | ||
shlokapAdeShvabhihitA rocanA mukhashodhanAH||138|| | shlokapAdeShvabhihitA rocanA mukhashodhanAH||138|| | ||
guTikAM dhArayedAsye cUrNairvA shodhayenmukham| | guTikAM dhArayedAsye cUrNairvA shodhayenmukham| | ||
eShAmAloDitAnAM vA dhArayet kavalagrahAn||139|| | eShAmAloDitAnAM vA dhArayet kavalagrahAn||139|| | ||
surAmAdhvIkasIdhUnAM tailasya madhusarpiShoH| | surAmAdhvIkasIdhUnAM tailasya madhusarpiShoH| | ||
kavalAn dhArayediShTAn kShIrasyekShurasasya ca||140|| | kavalAn dhArayediShTAn kShIrasyekShurasasya ca||140|| | ||
Now, hear this description of remedies for the removal of distaste in the mouth and for enhancing appetite. These are as follows: | Now, hear this description of remedies for the removal of distaste in the mouth and for enhancing appetite. These are as follows: | ||
*Tooth-twigs should be used twice a day for brushing one’s teeth and then use ''mukhadhavana'' (drugs chewed for alleviating vitiated ''doshas'' in the mouth). | |||
*Wash the mouth and use ''kavala graha'' (keeping mouthful of medicinal preparations in a thin paste form in the oral cavity), and | |||
*Smoke medicated cigars and, thereafter, take digestive stimulant drugs, and wholesome food, and drinks. The recipe for ''mukhadhavana'' are: | |||
**(1)Cinnamon, nut-grass, cardamom and coriander; (2) nut- grass, emblic myrobalan and cinnamon; (3) Indian berberry and cinnamon; (4) Indian tooth-ache tree and long pepper; (5) bishop’s weed and tamarind- these five groups of mouthwashes mentioned one in each quarter verse, act as taste stimulant and relish-givers and mouth- cleansers. | |||
*Pills prepared of these may be kept in the mouth; or the mouth may be cleansed with these powders; or a mouthful of water commixed with these powders may be kept for a time in the mouth. | |||
*Mouthfuls of ''sura, madhvika'' or ''sidhu'' wines, oil, honey ghee, milk or sugar-cane juice may be utilized as found beneficial. [134-140] | |||
==== Yavani shadava formulation ==== | ==== Yavani shadava formulation ==== | ||