Bastisutriyam Siddhi: Difference between revisions
Pallavmishra (talk | contribs) |
Pallavmishra (talk | contribs) |
||
| Line 545: | Line 545: | ||
trisnehayuktaH pravaro nirUhaH sarvAnilavyAdhiharaH pradiShTaH| | trisnehayuktaH pravaro nirUhaH sarvAnilavyAdhiharaH pradiShTaH| | ||
'''Dvipanchamuladi''': | '''''Dvipanchamuladi''''': | ||
*Dravya | *''Dravya'' | ||
*Madhu | *''Madhu'' | ||
*Saindhava | *''Saindhava'' | ||
*Sneha-trisneha | *''Sneha-trisneha'' | ||
*Kalka | *''Kalka'' | ||
*Kvatha dravya-laghupanchamoola, bruhatpanchamoola | *''Kvatha dravya-laghupanchamoola, bruhatpanchamoola'' | ||
*Āvapa dravya-amla rasa, ajamamsa | *''Āvapa dravya-amla rasa, ajamamsa'' | ||
*Guna- Sarva vatavyadhihara [35-351/2] | *''Guna- Sarva vatavyadhihara'' [35-351/2] | ||
स्थिरादिवर्गस्य बलापटोलत्रायन्तिकैरण्डयवैर्युतस्य||३६|| | स्थिरादिवर्गस्य बलापटोलत्रायन्तिकैरण्डयवैर्युतस्य||३६|| | ||
| Line 581: | Line 581: | ||
{| class="wikitable" style="text-align: center; | {| class="wikitable" style="text-align: center; | ||
|- | |- | ||
! scope="col"| Dravya | ! scope="col"| ''Dravya'' | ||
! scope="col"| Dose | ! scope="col"| Dose | ||
|- | |- | ||
| Madhu | | ''Madhu'' | ||
| 2 Prasrita | | 2 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Saindhava | | ''Saindhava'' | ||
| 1 Karsha | | 1 ''Karsha'' | ||
|- | |- | ||
| Sneha-taila, ghrita | | ''Sneha-taila, ghrita'' | ||
| 3 Prasrita | | 3 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kalka dravya-priyangu, pippali, musta | | ''Kalka dravya-priyangu, pippali, musta'' | ||
| 1 Prasrita | | 1 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| | | ''Kwatha dravya-sthiradi panchamula, bala, patola, trayamana, eranda, yava'' (1 ''prastha'' each); reduced to 1 ''prastha'' | ||
| 4 Prasrita | | 4 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Avapa- aja mamsa | | ''Avapa-aja mamsa'' | ||
| 2 Prasrita | | 2 ''Prasrita'' | ||
|} | |} | ||
Guna- Dipana, increases mamsa and bala; chakshushya. | ''Guna-Dipana'', increases ''mamsa'' and ''bala''; ''chakshushya''. | ||
एरण्डमूलं त्रिपलं पलाशा ह्रस्वानि मूलानि च यानि पञ्च||३८|| | एरण्डमूलं त्रिपलं पलाशा ह्रस्वानि मूलानि च यानि पञ्च||३८|| | ||
| Line 696: | Line 696: | ||
{| class="wikitable" style="text-align: center; | {| class="wikitable" style="text-align: center; | ||
|- | |- | ||
! scope="col"| Dravya | ! scope="col"| ''Dravya'' | ||
! scope="col"| Dose | ! scope="col"| Dose | ||
|- | |- | ||
| Madhu | | ''Madhu'' | ||
| 1.5 Prasrita | | 1.5 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Saindhava | | ''Saindhava'' | ||
| 1 Karsha | | 1 ''Karsha'' | ||
|- | |- | ||
| Sneha-taila | | ''Sneha-taila'' | ||
| 3 Prasrita | | 3 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kalka dravya-shatahva, hapusha, priyangu, pippali, madhuka, bala, rasanjana, vatsaka bija, musta. | | ''Kalka dravya-shatahva, hapusha, priyangu, pippali, madhuka, bala, rasanjana, vatsaka bija, musta''. | ||
| 1 Prasrita | | 1 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kvatha dravya-erandamūla-3 pala, palasha, laghupanchamula, rasna, ashvagandha, atibala, guduchi, punarnava, aragvadha, devadaru (1 Pala each), madanaphala-8, jala-2 adhaka; reduced to 1/8th | | ''Kvatha dravya-erandamūla''-3 ''pala, palasha, laghupanchamula, rasna, ashvagandha, atibala, guduchi, punarnava, aragvadha, devadaru'' (1 ''Pala'' each), ''madanaphala''-8, ''jala''-2 ''adhaka''; reduced to 1/8th | ||
| 4 Prasrita | | 4 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Avapa- gomutra | | ''Avapa-gomutra'' | ||
| 2 Prasrita | | 2 ''Prasrita'' | ||
|} | |} | ||
Guna- ''Dipana, lekhana,'' relieves the ''shula'' of ''uru, jangha, pada, prushtha'' and ''trik''. It pacifies the ''kaphavrita vata, vid-mutra-vata graha, adhmana, anaha, ashmari, sharkara, arsha, & grahanii dosha''. [38-45] | ''Guna''- ''Dipana, lekhana,'' relieves the ''shula'' of ''uru, jangha, pada, prushtha'' and ''trik''. It pacifies the ''kaphavrita vata, vid-mutra-vata graha, adhmana, anaha, ashmari, sharkara, arsha, & grahanii dosha''. [38-45] | ||
यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः| | यष्ट्याह्वयस्याष्टपलेन सिद्धं पयः शताह्वाफलपिप्पलीभिः| | ||
युक्तं ससर्पिर्मधु वातरक्तवैस्वर्यवीसर्पहितो निरूहः||४६|| | युक्तं ससर्पिर्मधु वातरक्तवैस्वर्यवीसर्पहितो निरूहः||४६|| | ||
यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| | यष्ट्याह्वलोध्राभयचन्दनैश्च शृतं पयोऽग्र्यं कमलोत्पलैश्च| | ||
सशर्करं क्षौद्रयुतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||४७|| | सशर्करं क्षौद्रयुतं सुशीतं पित्तामयान् हन्ति सजीवनीयम्||४७|| | ||
yaṣṭyāhvayasyāṣṭapalēna siddhaṁ payaḥ śatāhvāphalapippalībhiḥ| | yaṣṭyāhvayasyāṣṭapalēna siddhaṁ payaḥ śatāhvāphalapippalībhiḥ| | ||
yuktaṁ sasarpirmadhu vātaraktavaisvaryavīsarpahitō nirūhaḥ||46|| | yuktaṁ sasarpirmadhu vātaraktavaisvaryavīsarpahitō nirūhaḥ||46|| | ||
yaṣṭyāhvalōdhrābhayacandanaiśca śr̥taṁ payō'gryaṁ kamalōtpalaiśca| | yaṣṭyāhvalōdhrābhayacandanaiśca śr̥taṁ payō'gryaṁ kamalōtpalaiśca| | ||
saśarkaraṁ kṣaudrayutaṁ suśītaṁ pittāmayān hanti sajīvanīyam||47|| | saśarkaraṁ kṣaudrayutaṁ suśītaṁ pittāmayān hanti sajīvanīyam||47|| | ||
yaShTyAhvayasyAShTapalena siddhaM payaH shatAhvAphalapippalIbhiH| | yaShTyAhvayasyAShTapalena siddhaM payaH shatAhvAphalapippalIbhiH| | ||
yuktaM sasarpirmadhu vAtaraktavaisvaryavIsarpahito nirUhaH||46|| | yuktaM sasarpirmadhu vAtaraktavaisvaryavIsarpahito nirUhaH||46|| | ||
yaShTyAhvalodhrAbhayacandanaishca shRutaM payo~agryaM kamalotpalaishca| | yaShTyAhvalodhrAbhayacandanaishca shRutaM payo~agryaM kamalotpalaishca| | ||
sasharkaraM kShaudrayutaM sushItaM pittAmayAn hanti sajIvanIyam||47|| | sasharkaraM kShaudrayutaM sushItaM pittAmayAn hanti sajIvanIyam||47|| | ||
{| class="wikitable" style="text-align: center; | {| class="wikitable" style="text-align: center; | ||
|- | |- | ||
! scope="col"| Dravya | ! scope="col"| ''Dravya'' | ||
! scope="col"| Dose | ! scope="col"| Dose | ||
|- | |- | ||
| Madhu | | ''Madhu'' | ||
| 2 Madhu-prasrita | | 2 ''Madhu-prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Saindhava | | ''Saindhava'' | ||
| 1 Karsha | | 1 ''Karsha'' | ||
|- | |- | ||
| Sneha-ghrita | | ''Sneha-ghrita'' | ||
| 2 Prasrita | | 2 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kalka jeevaniya gana | | ''Kalka jeevaniya gana'' | ||
| 1 Prasrita | | 1 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| | | ''Kwatha dravya-ksheerapaakaartha kalka dravya- yashthi, lodhra, usheera, chandana, padma, utpala'' | ||
| 4 Prasrita | | 4 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Avapa- sharkara | | ''Avapa-sharkara'' | ||
| | | | ||
|} | |} | ||
Guna- Pitta roga naashaka[46-47] | ''Guna- Pitta roga naashaka''[46-47] | ||
द्विकार्षिकाश्चन्दनपद्मकर्धियष्ट्याह्वरास्नावृषसारिवाश्च| | द्विकार्षिकाश्चन्दनपद्मकर्धियष्ट्याह्वरास्नावृषसारिवाश्च| | ||
सलोध्रमञ्जिष्ठमथाप्यनन्ताबलास्थिरादितृणपञ्चमूलम् ||४८|| | सलोध्रमञ्जिष्ठमथाप्यनन्ताबलास्थिरादितृणपञ्चमूलम् ||४८|| | ||
तोये समुत्क्वाथ्य रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| | तोये समुत्क्वाथ्य रसेन तेन शृतं पयोऽर्धाढकमम्बुहीनम्| | ||
जीवन्तिमेदर्धिशतावरीभिर्वीराद्विकाकोलिकशेरुकाभिः||४९|| | जीवन्तिमेदर्धिशतावरीभिर्वीराद्विकाकोलिकशेरुकाभिः||४९|| | ||
सितोपलाजीवकपद्मरेणु प्रपौण्डरीकैः कमलोत्पलैश्च| | सितोपलाजीवकपद्मरेणु प्रपौण्डरीकैः कमलोत्पलैश्च| | ||
लोध्रात्मगुप्तामधुकैर्विदारीमुञ्जातकैः केशरचन्दनैश्च||५०|| | लोध्रात्मगुप्तामधुकैर्विदारीमुञ्जातकैः केशरचन्दनैश्च||५०|| | ||
पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| | पिष्टैर्घृतक्षौद्रयुतैर्निरूहं ससैन्धवं शीतलमेव दद्यात्| | ||
प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात् परिषिक्तगात्रः||५१|| | प्रत्यागते धन्वरसेन शालीन् क्षीरेण वाऽद्यात् परिषिक्तगात्रः||५१|| | ||
दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| | दाहातिसारप्रदरास्रपित्तहृत्पाण्डुरोगान् विषमज्वरं च| | ||
सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||५२|| | सगुल्ममूत्रग्रहकामलादीन् सर्वामयान् पित्तकृतान्निहन्ति||५२|| | ||
dvikārṣikāścandanapadmakardhiyaṣṭyāhvarāsnāvr̥ṣasārivāśca| | dvikārṣikāścandanapadmakardhiyaṣṭyāhvarāsnāvr̥ṣasārivāśca| | ||
salōdhramañjiṣṭhamathāpyanantābalāsthirāditr̥ṇapañcamūlam ||48|| | salōdhramañjiṣṭhamathāpyanantābalāsthirāditr̥ṇapañcamūlam ||48|| | ||
tōyē samutkvāthya rasēna tēna śr̥taṁ payō'rdhāḍhakamambuhīnam| | tōyē samutkvāthya rasēna tēna śr̥taṁ payō'rdhāḍhakamambuhīnam| | ||
jīvantimēdardhiśatāvarībhirvīrādvikākōlikaśērukābhiḥ||49|| | jīvantimēdardhiśatāvarībhirvīrādvikākōlikaśērukābhiḥ||49|| | ||
sitōpalājīvakapadmarēṇu prapauṇḍarīkaiḥ kamalōtpalaiśca| | sitōpalājīvakapadmarēṇu prapauṇḍarīkaiḥ kamalōtpalaiśca| | ||
lōdhrātmaguptāmadhukairvidārīmuñjātakaiḥ kēśaracandanaiśca||50|| | lōdhrātmaguptāmadhukairvidārīmuñjātakaiḥ kēśaracandanaiśca||50|| | ||
piṣṭairghr̥takṣaudrayutairnirūhaṁ sasaindhavaṁ śītalamēva dadyāt| | piṣṭairghr̥takṣaudrayutairnirūhaṁ sasaindhavaṁ śītalamēva dadyāt| | ||
pratyāgatē dhanvarasēna śālīn kṣīrēṇa vā'dyāt pariṣiktagātraḥ||51|| | pratyāgatē dhanvarasēna śālīn kṣīrēṇa vā'dyāt pariṣiktagātraḥ||51|| | ||
dāhātisārapradarāsrapittahr̥tpāṇḍurōgān viṣamajvaraṁ ca| | dāhātisārapradarāsrapittahr̥tpāṇḍurōgān viṣamajvaraṁ ca| | ||
sagulmamūtragrahakāmalādīn sarvāmayān pittakr̥tānnihanti||52|| | sagulmamūtragrahakāmalādīn sarvāmayān pittakr̥tānnihanti||52|| | ||
dvikArShikAshcandanapadmakardhiyaShTyAhvarAsnAvRuShasArivAshca| | dvikArShikAshcandanapadmakardhiyaShTyAhvarAsnAvRuShasArivAshca| | ||
salodhrama~jjiShThamathApyanantAbalAsthirAditRuNapa~jcamUlam ||48|| | salodhrama~jjiShThamathApyanantAbalAsthirAditRuNapa~jcamUlam ||48|| | ||
toye samutkvAthya rasena tena shRutaM payo~ardhADhakamambuhInam| | toye samutkvAthya rasena tena shRutaM payo~ardhADhakamambuhInam| | ||
jIvantimedardhishatAvarIbhirvIrAdvikAkolikasherukAbhiH||49|| | jIvantimedardhishatAvarIbhirvIrAdvikAkolikasherukAbhiH||49|| | ||
sitopalAjIvakapadmareNu prapauNDarIkaiH kamalotpalaishca| | sitopalAjIvakapadmareNu prapauNDarIkaiH kamalotpalaishca| | ||
lodhrAtmaguptAmadhukairvidArImu~jjAtakaiH kesharacandanaishca||50|| | lodhrAtmaguptAmadhukairvidArImu~jjAtakaiH kesharacandanaishca||50|| | ||
piShTairghRutakShaudrayutairnirUhaM sasaindhavaM shItalameva dadyAt| | piShTairghRutakShaudrayutairnirUhaM sasaindhavaM shItalameva dadyAt| | ||
pratyAgate dhanvarasena shAlIn kShIreNa vA~adyAt pariShiktagAtraH||51|| | pratyAgate dhanvarasena shAlIn kShIreNa vA~adyAt pariShiktagAtraH||51|| | ||
dAhAtisArapradarAsrapittahRutpANDurogAn viShamajvaraM ca| | dAhAtisArapradarAsrapittahRutpANDurogAn viShamajvaraM ca| | ||
sagulmamUtragrahakAmalAdIn sarvAmayAn pittakRutAnnihanti||52|| | sagulmamUtragrahakAmalAdIn sarvAmayAn pittakRutAnnihanti||52|| | ||
{| class="wikitable" style="text-align: center; | {| class="wikitable" style="text-align: center; | ||
|- | |- | ||
! scope="col"| Dravya | ! scope="col"| ''Dravya'' | ||
! scope="col"| Dose | ! scope="col"| Dose | ||
|- | |- | ||
| Madhu | | ''Madhu'' | ||
| 2 Madhu-prasrita | | 2 ''Madhu-prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Saindhava | | ''Saindhava'' | ||
| 1 Karsha | | 1 ''Karsha'' | ||
|- | |- | ||
| Sneha-ghrita | | ''Sneha-ghrita'' | ||
| 2 Prasrita | | 2 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kalka dravya- Jivanti, Meda, Vriddhi, Shatavari, Kshiravidari, Kakoli, Kasheru, Mishri, Jivaka, Kamala Kesara, Pundarika kashtha, Rakta Kamala, Nila Kamala, Atmagupta, Yashti,Vidarikanda, Munjataka, Nagakesara, | | ''Kalka dravya- Jivanti, Meda, Vriddhi, Shatavari, Kshiravidari, Kakoli, Kasheru, Mishri, Jivaka, Kamala Kesara, Pundarika kashtha, Rakta Kamala, Nila Kamala, Atmagupta, Yashti,Vidarikanda, Munjataka, Nagakesara, Chandana'' | ||
| 1 Prasrita | | 1 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kvatha dravya- Chandana, Padmakashtha, Vriddhi, Yashti, Rasna, Vasa, Anantamula, Lodhra,Manjishtha, Ananta, Balamula, Sthiradi Varga, | | ''Kvatha dravya- Chandana, Padmakashtha, Vriddhi, Yashti, Rasna, Vasa, Anantamula, Lodhra,Manjishtha, Ananta, Balamula, Sthiradi Varga, Trunapanchamula'' (2 ''Tola'' each)''Jala''-8 parts; reduced to 1/4th ''Kshira''-½ Adhaka; Boiled till ''Kshiravasesha''. | ||
| 4 Prasrita | | 4 ''Prasrita'' | ||
|} | |} | ||
''Guna''- destroys ''daha, atisara, pradara, raktapitta, hrodroga, pandu roga, vishama jwara, gulma, mūtrakricchra, kaamala'' and ''pittaja vikara''.[48-52] | |||
द्राक्षादिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः ससारिवाचन्दनशीतपाक्यैः| | द्राक्षादिकाश्मर्यमधूकसेव्यैः ससारिवाचन्दनशीतपाक्यैः| | ||
पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीतुगात्मगुप्तामधुयष्टिकल्कैः||५३|| | पयः शृतं श्रावणिमुद्गपर्णीतुगात्मगुप्तामधुयष्टिकल्कैः||५३|| | ||
गोधूमचूर्णैश्च तथाऽक्षमात्रैः सक्षौद्रसर्पिर्मधुयष्टितैलैः| | गोधूमचूर्णैश्च तथाऽक्षमात्रैः सक्षौद्रसर्पिर्मधुयष्टितैलैः| | ||
पथ्याविदारीक्षुरसैर्गुडेन बस्तिं युतं पित्तहरं विदध्यात्||५४|| | पथ्याविदारीक्षुरसैर्गुडेन बस्तिं युतं पित्तहरं विदध्यात्||५४|| | ||
हृन्नाभिपार्श्वोत्तमदेहदाहे दाहेऽन्तरस्थे च सकृच्छ्रमूत्रे| | हृन्नाभिपार्श्वोत्तमदेहदाहे दाहेऽन्तरस्थे च सकृच्छ्रमूत्रे| | ||
क्षीणे क्षते रेतसि चापि नष्टे पैत्तेऽतिसारे च नृणां प्रशस्तः||५५|| | क्षीणे क्षते रेतसि चापि नष्टे पैत्तेऽतिसारे च नृणां प्रशस्तः||५५|| | ||
drākṣādikāśmaryamadhūkasēvyaiḥ sasārivācandanaśītapākyaiḥ| | drākṣādikāśmaryamadhūkasēvyaiḥ sasārivācandanaśītapākyaiḥ| | ||
payaḥ śr̥taṁ śrāvaṇimudgaparṇītugātmaguptāmadhuyaṣṭikalkaiḥ||53|| | payaḥ śr̥taṁ śrāvaṇimudgaparṇītugātmaguptāmadhuyaṣṭikalkaiḥ||53|| | ||
gōdhūmacūrṇaiśca tathā'kṣamātraiḥ sakṣaudrasarpirmadhuyaṣṭitailaiḥ| | gōdhūmacūrṇaiśca tathā'kṣamātraiḥ sakṣaudrasarpirmadhuyaṣṭitailaiḥ| | ||
pathyāvidārīkṣurasairguḍēna bastiṁ yutaṁ pittaharaṁ vidadhyāt||54|| | pathyāvidārīkṣurasairguḍēna bastiṁ yutaṁ pittaharaṁ vidadhyāt||54|| | ||
hr̥nnābhipārśvōttamadēhadāhē dāhē'ntarasthē ca sakr̥cchramūtrē| | hr̥nnābhipārśvōttamadēhadāhē dāhē'ntarasthē ca sakr̥cchramūtrē| | ||
kṣīṇē kṣatē rētasi cāpi naṣṭē paittē'tisārē ca nr̥ṇāṁ praśastaḥ||55|| | kṣīṇē kṣatē rētasi cāpi naṣṭē paittē'tisārē ca nr̥ṇāṁ praśastaḥ||55|| | ||
drAkShAdikAshmaryamadhUkasevyaiH sasArivAcandanashItapAkyaiH| | drAkShAdikAshmaryamadhUkasevyaiH sasArivAcandanashItapAkyaiH| | ||
payaH shRutaM shrAvaNimudgaparNItugAtmaguptAmadhuyaShTikalkaiH||53|| | payaH shRutaM shrAvaNimudgaparNItugAtmaguptAmadhuyaShTikalkaiH||53|| | ||
godhUmacUrNaishca tathA~akShamAtraiH sakShaudrasarpirmadhuyaShTitailaiH| | godhUmacUrNaishca tathA~akShamAtraiH sakShaudrasarpirmadhuyaShTitailaiH| | ||
pathyAvidArIkShurasairguDena bastiM yutaM pittaharaM vidadhyAt||54|| | pathyAvidArIkShurasairguDena bastiM yutaM pittaharaM vidadhyAt||54|| | ||
hRunnAbhipArshvottamadehadAhe dAhe~antarasthe ca sakRucchramUtre| | hRunnAbhipArshvottamadehadAhe dAhe~antarasthe ca sakRucchramUtre| | ||
kShINe kShate retasi cApi naShTe paitte~atisAre ca nRuNAM prashastaH||55|| | kShINe kShate retasi cApi naShTe paitte~atisAre ca nRuNAM prashastaH||55|| | ||
| Line 861: | Line 893: | ||
! scope="col"| Dravya | ! scope="col"| Dravya | ||
|- | |- | ||
| Kvatha Dravya: kshīrapākārtha dravya-draksha, kashmarya, madhuka, sariva, chandana | | ''Kvatha Dravya: kshīrapākārtha dravya-draksha, kashmarya, madhuka, sariva, chandana | ||
kalka dravyas- mundi, mudgaparni, vamshalochana, kapikachu,yastimadhu, godhooma choorna. | kalka dravyas- mundi, mudgaparni, vamshalochana, kapikachu,yastimadhu, godhooma choorna. | ||
madhu, ghritha, vidaryadi swarasa, ikshu rasa | madhu, ghritha, vidaryadi swarasa, ikshu rasa'' | ||
|} | |} | ||
Indications | Indications: | ||
Daha, antardaha, pittaja atisara, mutrkricchra, kshataksheena, shukrakshaya | |||
''Daha, antardaha, pittaja atisara, mutrkricchra, kshataksheena, shukrakshaya'' [53-55] | |||
कोषातकारग्वधदेवदारुशार्ङ्गेष्टमूर्वाकुटजार्कपाठाः | | कोषातकारग्वधदेवदारुशार्ङ्गेष्टमूर्वाकुटजार्कपाठाः | | ||
पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||५६|| | पक्त्वा कुलत्थान् बृहतीं च तोये रसस्य तस्य प्रसृता दश स्युः||५६|| | ||
तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| | तान् सर्षपैलामदनैः सकुष्ठैरक्षप्रमाणैः प्रसृतैश्च युक्तान्| | ||
फलाह्वतैलस्य समाक्षिकस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||५७|| | फलाह्वतैलस्य समाक्षिकस्य क्षारस्य तैलस्य च सार्षपस्य||५७|| | ||
| Line 878: | Line 913: | ||
kōṣātakāragvadhadēvadāruśārṅgēṣṭamūrvākuṭajārkapāṭhāḥ | | kōṣātakāragvadhadēvadāruśārṅgēṣṭamūrvākuṭajārkapāṭhāḥ | | ||
paktvā kulatthān br̥hatīṁ ca tōyē rasasya tasya prasr̥tā daśa syuḥ||56|| | paktvā kulatthān br̥hatīṁ ca tōyē rasasya tasya prasr̥tā daśa syuḥ||56|| | ||
tān sarṣapailāmadanaiḥ sakuṣṭhairakṣapramāṇaiḥ prasr̥taiśca yuktān| | tān sarṣapailāmadanaiḥ sakuṣṭhairakṣapramāṇaiḥ prasr̥taiśca yuktān| | ||
phalāhvatailasya samākṣikasya kṣārasya tailasya ca sārṣapasya||57|| | phalāhvatailasya samākṣikasya kṣārasya tailasya ca sārṣapasya||57|| | ||
| Line 886: | Line 923: | ||
koShAtakAragvadhadevadArushAr~ggeShTamUrvAkuTajArkapAThAH | | koShAtakAragvadhadevadArushAr~ggeShTamUrvAkuTajArkapAThAH | | ||
paktvA kulatthAn bRuhatIM ca toye rasasya tasya prasRutA dasha syuH||56|| | paktvA kulatthAn bRuhatIM ca toye rasasya tasya prasRutA dasha syuH||56|| | ||
tAn sarShapailAmadanaiH sakuShThairakShapramANaiH prasRutaishca yuktAn| | tAn sarShapailAmadanaiH sakuShThairakShapramANaiH prasRutaishca yuktAn| | ||
phalAhvatailasya samAkShikasya kShArasya tailasya ca sArShapasya||57|| | phalAhvatailasya samAkShikasya kShArasya tailasya ca sArShapasya||57|| | ||
| Line 895: | Line 934: | ||
{| class="wikitable" style="text-align: center; | {| class="wikitable" style="text-align: center; | ||
|- | |- | ||
! scope="col"| Dravya | ! scope="col"| ''Dravya'' | ||
! scope="col"| Dose | ! scope="col"| Dose | ||
|- | |- | ||
| Madhu | | ''Madhu'' | ||
| 1 Prasrita | | 1 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Saindhava | | ''Saindhava'' | ||
| 1 Karsha | | 1 ''Karsha'' | ||
|- | |- | ||
| Sneha-madanaphala siddha taila, | | ''Sneha-madanaphala siddha taila, sarshapa taila'' | ||
| 2 Pala, 1 Prasrita | | 2 ''Pala'', 1 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kalka sarshapa, ela, madanaphala, kushtha (1 karsha each) | | ''Kalka sarshapa, ela, madanaphala, kushtha'' (1 ''karsha'' each) | ||
| 1 Prasrita | | 1 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Kvatha dravya- koshātaki, aragvadha, arkamūla, devadāru, gunjā, murvā, kuţaja, pāţhā, kulattha, kanţhakāri (2 Pala each) + water 8 parts; reduced to 1/8th | | ''Kvatha dravya- koshātaki, aragvadha, arkamūla, devadāru, gunjā, murvā, kuţaja, pāţhā, kulattha, kanţhakāri'' (2 ''Pala'' each) + water 8 parts; reduced to 1/8th | ||
| 5 Prasrita | | 5 ''Prasrita'' | ||
|- | |- | ||
| Avapa- yava kshāra | | ''Avapa- yava kshāra'' | ||
| 1 Karsha | | 1 ''Karsha'' | ||
|- | |- | ||
| Amla dravya (kānji) | | ''Amla dravya'' (''kānji'') | ||
| 1 Prasrita | | 1 ''Prasrita'' | ||
|} | |} | ||
Guna- kapha roga, mandāgni, anna dvesha. | ''Guna- kapha roga, mandāgni, anna dvesha''.[56-571/2] | ||
पटोलपथ्यामरदारुभिर्वा सपिप्पलीकैः क्वथितैर्जलेऽग्नौ||५८|| | पटोलपथ्यामरदारुभिर्वा सपिप्पलीकैः क्वथितैर्जलेऽग्नौ||५८|| | ||
द्विपञ्चमूले त्रिफलां सबिल्वां फलानि गोमूत्रयुतः कषायः| | द्विपञ्चमूले त्रिफलां सबिल्वां फलानि गोमूत्रयुतः कषायः| | ||
कलिङ्गपाठाफलमुस्तकल्कः ससैन्धवः क्षारयुतः सतैलः||५९|| | कलिङ्गपाठाफलमुस्तकल्कः ससैन्धवः क्षारयुतः सतैलः||५९|| | ||
निरूहमुख्यः कफजान् विकारान् सपाण्डुरोगालसकामदोषान्| | निरूहमुख्यः कफजान् विकारान् सपाण्डुरोगालसकामदोषान्| | ||
हन्यात्तथा मारुतमूत्रसङ्गं बस्तेस्तथाऽऽटोपमथापि घोरम्||६०|| | हन्यात्तथा मारुतमूत्रसङ्गं बस्तेस्तथाऽऽटोपमथापि घोरम्||६०|| | ||
| Line 933: | Line 974: | ||
dvipañcamūlē triphalāṁ sabilvāṁ phalāni gōmūtrayutaḥ kaṣāyaḥ| | dvipañcamūlē triphalāṁ sabilvāṁ phalāni gōmūtrayutaḥ kaṣāyaḥ| | ||
kaliṅgapāṭhāphalamustakalkaḥ sasaindhavaḥ kṣārayutaḥ satailaḥ||59|| | kaliṅgapāṭhāphalamustakalkaḥ sasaindhavaḥ kṣārayutaḥ satailaḥ||59|| | ||
nirūhamukhyaḥ kaphajān vikārān sapāṇḍurōgālasakāmadōṣān| | nirūhamukhyaḥ kaphajān vikārān sapāṇḍurōgālasakāmadōṣān| | ||
hanyāttathā mārutamūtrasaṅgaṁ bastēstathā''ṭōpamathāpi ghōram||60|| | hanyāttathā mārutamūtrasaṅgaṁ bastēstathā''ṭōpamathāpi ghōram||60|| | ||
| Line 941: | Line 984: | ||
dvipa~jcamUle triphalAM sabilvAM phalAni gomUtrayutaH kaShAyaH| | dvipa~jcamUle triphalAM sabilvAM phalAni gomUtrayutaH kaShAyaH| | ||
kali~ggapAThAphalamustakalkaH sasaindhavaH kShArayutaH satailaH||59|| | kali~ggapAThAphalamustakalkaH sasaindhavaH kShArayutaH satailaH||59|| | ||
nirUhamukhyaH kaphajAn vikArAn sapANDurogAlasakAmadoShAn| | nirUhamukhyaH kaphajAn vikArAn sapANDurogAlasakAmadoShAn| | ||
hanyAttathA mArutamUtrasa~ggaM bastestathA~a~aTopamathApi | |||
hanyAttathA mArutamUtrasa~ggaM bastestathA~a~aTopamathApi ghoram||60|| | |||
{| class="wikitable" style="text-align: center; | {| class="wikitable" style="text-align: center; | ||